3 – 4 – 1- تعیین بسامد آوایی و هجایی هر سوره52
3 – 4- 2- تعیین فرا نقش‌های‌اندیشگانی، بینا فردی و متنی در متن سوره‌ها53
3 – 5- شیوۀ ارائۀ نتایج54
فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده‌ها57
4 – 1 – مقدمه58
4 – 2- تین(95)58

4 – 2- 1- کلیات سوره58
4 – 2 – 2- نمایش آوایی، هجایی، نوشتاری و ترجمۀ سوره59
4 – 2- 3- بافت فرهنگی60
4- 2- 4- تجزیه و تحلیل آوایی سوره61
4- 2- 5- تجزیه و تحلیل معنایی سوره66
4- 2- 6- نتیجه گیری72
4 -3- علق(96)73
4 -3 -1- کلیات سوره73
4 – 3- 2- نمایش آوایی، هجایی، نوشتاری و ترجمۀ سوره73
4 -3 – 3 – بافت فرهنگی77
4 -3 -4 – تجزیه و تحلیل آوایی سوره78
4 -2 -5 – تجزیه و تحلیل معنایی سوره84
4 -3 -6 – نتیجه گیری99
4 -4 – قدر(97)99
4 -4 – 1 – کلیات سوره99
4 – 4- 2- نمایش آوایی، هجایی، نوشتاری و ترجمۀ سوره100
4 – 4 – 3- بافت فرهنگی101
4 – 4- 4- تجزیه و تحلیل آوایی سوره101
4 – 4 – 5- تجزیه و تحلیل معنایی سوره108
4 -4 – 6- نتیجه گیری112
4 -5 – بینه (98)113
4 -5- 1- کلیات سوره113
4 – 5- 2- نمایش آوایی، هجایی، نوشتاری و ترجمۀ سوره114
4 – 5- 3- تجزیه و تحلیل آوایی سوره116
4 -5 -4 – تجزیه و تحلیل معنایی سوره120
4 -5 -5 – نتیجه گیری126
4 – 6 – زلزال(99)126
4 -6- 1- کلیات سوره126

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب(به صورت کاملا تصادفی و به صورت نمونه) با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود-این مطالب صرفا برای دمو می باشد

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

4 -6- 2- نمایش آوایی، هجایی، نوشتاری و ترجمۀ سوره127
4 -6 -3 – تجزیه و تحلیل آوایی سوره129
4 – 6 -4- تجزیه و تحلیل معنایی سوره134
4 – 6 -5- نتیجه گیری138
4 – 7 – والعادیات(99)139
4 -7 – 1- کلیات سوره139
4 – 7- 2- نمایش آوایی،هجایی،نوشتاری و ترجمۀ سوره140
4 -7 -3 – بافت فرهنگی142
4 – 7 -4- تجزیه و تحلیل آوایی سوره142
4 -7 – 5- تجزیه و تحلیل معنایی سوره148
4 – 7 -6- نتیجه گیری152
4 -8- القارعه(101)153
4 – 8 -1 -کلیات سوره153
4 – 8- 2- نمایش آوایی، هجایی، نوشتاری و ترجمۀ سوره154
4 -8 – 3- تجزیه و تحلیل آوایی سوره155
4 -8 -4- تجزیه و تحلیل معنایی سوره160
4 -8 -5- نتیجه گیری165
4 -9 – تکاثر(102)166
4 – 9 – 1- کلیات سوره166
4 – 9- 2- نمایش آوایی، هجایی، نوشتاری و ترجمۀ سوره167
4 – 9 -3- بافت فرهنگی168
4 -9 – 4- تجزیه و تحلیل آوایی سوره169
4 – 9 – 5 – تجزیه و تحلیل معنایی سوره175
4 -9 – 6- نتیجه گیری182
4 -10 – عصر(103)182
4 -10- 1 – کلیات سوره182
4 – 10- 2- نمایش آوایی، هجایی، نوشتاری و ترجمۀ سوره183
4 -10 -3- بافت فرهنگی184
4 -10 -4- تجزیه و تحلیل آوایی سوره184
4 -10 -5 – تجزیه و تحلیل معنایی سوره187
4 -10 -6 – نتیجه گیری190
4 -11 – همزه(104)190
4 -11 -1 – کلیات سوره190
4 – 11- 2- نمایش آوایی، هجایی، نوشتاری و ترجمۀ سوره191
4 -11 – 3- بافت فرهنگی192

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

4 -11 – 4- تجزیه و تحلیل آوایی سوره193
4 -11- 5- تجزیه و تحلیل معنایی سوره198
4 -11 -6 – نتیجه گیری202
4 -12- فیل(105)203
4 -12 -1- کلیات سوره203
4 – 12 – 2- نمایش آوایی، هجایی، نوشتاری و هجایی203
4 -12 – 3- بافت فرهنگی204
4 -12 – 4- تجزیه و تحلیل آوایی سوره205
4 -12 -5- تجزیه و تحلیل معنایی سوره209
4 -12 -6- نتیجه گیری213
4 -13- قریش(106)213
4 -13 -1 – کلیات سوره213
4 – 13- 2- نمایش آوایی، نوشتاری و ترجمۀ سوره214
4 -13 -3- بافت فرهنگی215
4 -13 -4- تجزیه و تحلیل آوایی سوره216
4 -13 -5 – تجزیه و تحلیل معنایی سوره219
4 -13 -6 – نتیجه گیری222
4 -14 – ماعون(107)223
4 -14 -1- کلیات سوره223
4 – 14- 2- نمایش آوایی، هجایی، نوشتاری و ترجمۀ سوره224
4 -14 – 3- تجزیه و تحلیل آوایی سوره225
4 -14 -4- تجزیه و تحلیل معنایی سوره228
4 -14 -5 – نتیجه گیری232
14 -15 – کوثر(108)233
14 -15 – 1- کلیات سوره233
4 – 15- 2- نمایش آوایی، هجایی، نوشتاری و ترجمۀ سوره234
4 – 15 -3- بافت فرهنگی234
4 -15 -4- تجزیه و تحلیل آوایی سوره235
4 -15 -5 – تجزیه و تحلیل معنایی سوره238
4 -15 -6 – نتیجه گیری241
4 -16 – کافرون(109)241
4 -16 -1- کلیات سوره241
4 – 16- 2- نمایش آوایی، هجایی، نوشتاری و ترجمۀ سوره242
4 -16 – 3- بافت فرهنگی243
4 -16 -4- تجزیه و تحلیل آوایی سوره243
4 -16 -5- تجزیه و تحلیل معنایی سوره247
4 -16 -6 – نتیجه گیری251
4 -17- نصر(110)251
4 -17- 1- کلیات سوره251
4 – 17- 2- نمایش آوایی، نوشتاری و ترجمۀ سوره252
4 -17 – 3- بافت فرهنگی253
4 -17 -4- تجزیه و تحلیل آوایی سوره253
4 -17 – 5- تجزیه و تحلیل معنایی سوره257
4 -17 -6 – نتیجه گیری260
4 -18 – تبت(مسد) (111)261
4 -18 -1 – کلیات سوره261
4 – 18 – 2- نمایش آوایی، نوشتاری و ترجمۀ سوره261
4 -18 -3 – بافت فرهنگی262
4 -18 -4 – تجزیه و تحلیل آوایی سوره263
4 -18 -5 – تجزیه و تحلیل معنایی سوره267
4 -18 -6 – نتیجه گیری271
4 -19 – اخلاص(112)271
4 -19 – 1- کلیات سوره271
4 – 19 – 2- نمایش آوایی، هجایی، نوشتاری و ترجمۀ سوره272
4 -19 – 3 – بافت فرهنگی273
4 – 19 -4 – تجزیه و تحلیل و آوایی سوره273
4 -19 – 5 – تجزیه و تحلیل معنایی سوره276
4 – 19 – 6- نتیجه گیری279
4 -20 – فلق(113)280
4 -20 -1 – کلیات سوره280
4 – 20- 2- نمایش آوایی، هجایی، نوشتاری و ترجمۀ سوره281
4 -20 – 3- بافت فرهنگی282
4 -20 – 4- تجزیه و تحلیل آوایی سوره283
4 -20 – 5 – تجزیه و تحلیل معنایی سوره286
4 -20 – 6 – نتیجه گیری290
4 -21 – ناس(114)291
4 -21 – 1 – کلیات سوره291
4 – 21 – 2- نمایش آوایی، هجایی، نوشتاری و ترجمۀ سوره292
4 -21 – 3 – بافت فرهنگی293
4 -21 – 4- تجزیه و تحلیل آوایی سوره293
4 -21 – 5- تجزیه و تحلیل معنایی سوره296
4 -21 – 6- نتیجه گیری299
فصل پنجم: نتیجه گیری300
5 – 1 – مقدمه301
5 -2- خلاصه301
5- 3- پیوند میان صوت و معنا302
5- 4- تحلیل معنا بر اساس نظریۀ سیستمی- نقشی شیوه‌ای مناسب برای تفسیر قرآن305
5 – 5- محدودیتهای پژوهش306
5 – 6 – پیشنهادات307
فهرست منابع308
فهرست جداول
عنوانصفحه
جدول 4- 2- 3- 1- بسامد همخوان‌ها65
جدول 4 – 2- 3- 2- بسامد واکه‌ها65
جدول 4 – 2- 3- 3- بسامد ساخت هجا65
جدول 4- 2- 5 – 1- فرآیندهای ساخت تعدی سورۀ تین71
جدول 4- 2- 5 – 2- ساخت وجهی و زمان افعال سورۀ تین72
جدول 4 – 3 – 4- 1- بسامد همخوان‌ها83
جدول 4 – 3- 4- 2- بسامد واکه‌ها83
جدول 4- 3- 4- 3- بسامد ساخت هجا83
جدول4 – 3 – 5- 1- فرآیند‌های ساخت تعدی سورۀ علق97
جدول 4 – 3 -5 – 2- ساخت وجهی و زمان افعال سورۀ علق98
جدول 4 – 4 – 4 – 1- بسامد همخوان‌ها107
جدول 4 – 4- 4- 2- بسامد واکه‌ها107
جدول 4 – 4 -4 – 3- بسامد ساخت هجا107
جدول 4 – 4 – 5- 1- فرآیندهای ساخت تعدی سورۀ قدر112
جدول 4 – 4 – 5- 2- ساخت وجهی و زمان افعال سورۀ قدر112
جدول 4 – 5 -3 -1- بسامد همخوان‌ها119
جدول 4- 5- 3- 2- بسامد واکه‌ها119
جدول 4 – 5- 3- 3- بسامد ساخت هجا119
جدول 4 – 5 -4 – 1- فرآیندهای ساخت تعدی سورهی بینه123
جدول 4 – 5- 4- 2- ساخت وجهی و زمان افعال سوره بینه125
جدول 4 – 6 -3- 1- بسامد همخوان‌ها133
جدول 4 – 6- 3- 2- بسامد واکه‌ها133
جدول 4 – 6- 3- 3- بسامد ساخت هجا133
جدول 4 – 6- 4- 1- فرآیندهای ساخت تعدی سورۀ زلزله137
جدول 4 -6- 4- 2- ساخت وجهی و زمان افعال سورۀ زلزله138
جدول 4 – 7 – 4 – 1- بسامد همخوان‌ها147
جدول 4- 7 – 4- 2- بسامد واکه‌ها147
جدول 4 – 7- 4- 3- جدول ساخت هجایی147
جدول4- 7 – 5- 1- فرآیندهای ساخت تعدی سورۀ والعادیات151
جدول 4- 7- 5- 2- ساخت وجهی و زمان افعال سورۀ والعادیات152
جدول 4 – 8- 3- 1- بسامد همخوان‌ها159
جدول 4 – 8- 3- 2- بسامد واکه‌ها159
جدول 4 – 8- 3- 3- ساخت هجایی159
جدول 4 – 8 – 4 -1- فرآیند‌های ساخت تعدی سورۀ القارعه164
جدول 4 -8- 4- 2- ساخت وجهی و زمان افعال سورۀ القارعه165
جدول 4 – 9 – 4- 1- بسامد همخوان‌ها174
جدول 4 – 9- 4- 2- بسامد واکه‌174
جدول 4 – 9 – 4- 3- بسامد ساخت هجا174
جدول 4- 9 – 5 – 1- فرآیندهای ساخت تعدی سوره تکاثر181
جدول 4 – 9- 5- 2- ساخت وجهی و زمان افعال سورۀ تکاثر181
جدول 4 – 10 – 4 – 1- بسامد همخوان‌ها186
جدول 4 – 10- 4- 2- بسامد واکه‌ها186
جدول 4 – 10- 4 – 3- بسامد ساخت هجا186
جدول 4 – 10- 5- 1- فرآیندهای ساخت تعدی سورۀ عصر189
جدول4 – 10- 5- 2- ساخت و جهی و زمان افعال سورۀ عصر189
جدول 4 – 11 -4- 1- بسامد همخوان‌ها197
جدول 4 – 11- 4- 2- بسامد واکه‌ها197
جدول 4 – 11 – 4- 3- بسامد ساخت هجا197
جدول4 – 11 – 5- 1- فرآیندهای ساخت تعدی سوره هُمَزَه201
جدول 4 – 11 – 5- 2- ساخت وجهی و زمان افعال سوره هُمَزَه202
جدول 4- 12- 4- 1- بسامد همخوان‌ها208
جدول 4- 12- 4- 2- بسامد واکه‌ها208
جدول 4 – 12- 4- 3- بسامد ساخت هجا208
جدول 4 -12- 5- 1-.فرآیندهای ساخت تعدی سورۀ فیل212
جدول 4 – 12- 5- 2- ساخت وجهی و زمان افعال سوره فیل212
جدول 4 – 13- 4- 1- بسامد همخوان‌ها218
جدول 4- 13- 4 – 2- بسامد واکه‌ها218
جدول 4- 13 – 4 -3- بسامد ساخت هجا218
جدول 4 – 13 – 5- 1- فرآیندهای ساخت تعدی سورۀ قریش222
جدول 4 – 13 – 5- 2- ساخت وجهی و زمان افعال سورۀ قریش222
جدول 4 -14- 3- 1- بسامد همخوان‌ها227
جدول 4 – 14- 3- 2- بسامد واکه‌ها227
جدول4 – 14 -3- 3- بسامد ساخت هجا227
جدول 4 – 14 -4- 1- فرآیندهای ساخت تعدی سورۀ ماعون231
جدول 4 – 14- 4- 2- ساخت وجهی و زمان افعال سورۀ ماعون231
جدول 4 – 15 – 4- 1- بسامد همخوان‌ها237
جدول 4 – 15 – 4- 2- بسامد واکه‌ها237
جدول 4 – 15- 4- 3- بسامد ساخت هجا237
جدول 4 – 15 – 5 – 1- فرآیندهای ساخت تعدی سوره کوثر240
جدول 4 – 15- 5- 2- ساخت وجهی و زمان افعال سوره کوثر240
جدول4 – 16 – 4 – 1- بسامد همخوان‌ها246
جدول 4 – 16- 4- 2- بسامد واکه‌ها246
جدول4 – 16- 4- 3- بسامد ساخت هجای246
جدول 4 – 16- 5- 1- فرآیندهای ساخت تعدی سورۀ کافرون250
جدول 4 -16- 5- 2- ساخت وجهی و زمان افعال سوره کافرون250
جدول 4 – 17 -4- 1- بسامد همخوان‌ها256
جدول 4 – 17- 4- 2- بسامد واکه‌ها256
جدول4 – 17 -4 – 3- بسامد ساخت هجایی256
جدول 4 -17 -5 – 1- فرآیندهای ساخت تعدی سورۀ نصر260
جدول 4 – 17- 5- 2- ساخت وجهی و زمان افعال سورۀ نصر260
جدول 4 – 18 – 4- 1- بسامد همخوان‌ها266
جدول 4- 18- 4- 2- بسامد واکه‌ها266
جدول 4 – 18 -4- 3- بسا مد ساخت هجا266
جدول 4 – 18- 5 – 1- فرآیندهای ساخت تعدی سورۀ تبت270
جدول 4 – 18 – 5 – 2- ساخت وجهی و زمان افعال سورۀ تبت270
جدول 4 – 19 – 4 – 1- بسامد همخوان‌ها275
جدول 4 – 19- 4- 2- بسامد واکه‌ها275
جدول4 – 19- 4 – 3- بسامد ساخت هجا275
جدول 4 – 19- 5 – 1- فرآیندهای ساخت تعدی سورۀ اخلاص279
جدول 4 – 19- 5 – 2- ساخت وجهی و زمان افعال سورۀ اخلاص279
جدول 4 – 20- 4 – 1- بسامد همخوان‌ها285
جدول 4 – 20- 4- 2- بسامد واکه‌ها285
جدول 4 – 20 – 4 – 3- تعداد و نوع هجا285
جدول 4 – 20 – 5 – 1- فرآیندهای ساخت تعدی سورۀ فلق289
جدول 4 – 20 – 5 – 2- ساخت وجهی و زمان افعال سورۀ فلق290
جدول 4- 21 – 4- 1- بسامد همخوان‌ها295
جدول 4 – 21 -4- 2- بسامد واکه‌ها295
جدول 4- 21 – 4 – 3- بسامد ساخت هجا295
جدول 4 – 21 – 5 – 1- فرآیندهای ساخت تعدی سوره ناس298
جدول 4 – 21- 5- 2- ساخت وجهی و زمان افعال سوره ناس298

همخوان‌های زبان عربی و نشانه‌های آوانگار
شمارهنشانه حرفی عربینشانه آوانگارویژگی آوایی1ء/Ɂ/چاکنایی انسدادی بیواک2ب/b/دولبی انسدادی واکدار3ت/t/ دندانی انسدادی بیواک4ث/θ/بین دندانی سایشی بیواک5ج/j/لثوی کامی‌انسایشی واکدار6ح/H/حلقی سایشی بیواک7خ/x/ملازی سایشی بیواک8د/d/لثوی انسدادی واکدار9ذ/ż/بین دندانی سایشی واکدار10ر/r/لثوی لرزشی واکدار11ز/z/لثوی سایشی واکدار12س/s/لثوی سایشی بیواک13ش/š/لثوی کامی‌سایشی بیواک14ص/ȿ/لثوی سایشی بیواک حلقوی شده15ض/ʐ/سایشی واکدار16ط/ť/انسدادی بی واک کامی‌شده17ظ/ʑ/بین دندانی سایشی واکدار18ع/ʡ/حلقوی انسدادی واکدار19غ/ɣ/ملازی انسدادی واکدار20ف/f/لبی- دندانی سایشی بیواک21ق/q/لبی- دندانی سایشی بیواک22ک/k/کامی‌انسدادی واکدار23ل/l/لثوی کناری روان واکدار24م/m/دولبی خیشومی‌انسدادی واکدار25ن/n/لثوی خیشومی‌انسدادی واکدار26هـ/h/حلقوی سایشی بیواک27و/w/دولبی روان واکدار28ی/y/کامی‌روان واکدار
واکه‌ها‌ی زبان عربی با نشانه‌های آوانگار
واکه‌های کوتاهفتحهَaکَتَبَKatabaکسرهِiمَرِضَMareʐaضمهُuقُتِلَQutilaواکه‌های کشیدهالف ممدوهاa:سابَقَSa:baqaیای ممدوهیi:زِیرZi:rواو ممدودهوu:نوحNu:h

فصل اول :
مقدمه
1-1- مقدمه
در فصلی که پیش رو داریم، ابتدا کلیاتی در مورد موضوع تحقیق ارائه خواهد شد. در این کلیات از زبان قرآن و زبانشناسی جدید سخن به میان خواهد آمد و سپس به معرفی اجمالی زبان عربی پرداخته می‌شود. تحلیل گفتمان، متن و موسیقی درونی و نظم آهنگ نیز در کلیات این فصل از نظر گذرانده خواهد شد. این فصل همچنین شامل بخش‌های هدف، اهمیت و سؤالات پژوهش میباشد.

1- 2 – کلیات
قرآن کریم، در واقع مجموعه گفتمان‌هایی است که به واسطۀ جبرئیل امین بر جان پیامبر اکرم (ص)، نازل شده‌است. این کتاب جاودان، به زبان سلیس عربی ملبس گشتهاست. قرآن از نظر لفظ و معنا در حد اعلایی از شکوه و بلاغت قرار دارد؛ به طوری که از همان بدو نزول، مشرکان و مخالفان پیامبر(ص) نیز در برابر اعجاز آن تسلیم شده و بر شیوایی و فصاحت آن اقرار نمودند.
ویژگی‌های زبانی قرآن چه از حیث گزینش و چینش آوایی و واژگانی و چه از حیث معنا، چنان فصیح و بلیغ است که موضوع پژوهشهای، محققین مسلمان و غیرمسلمان واقع شد.
محققین عرب زبان به خوبی در مییافتند که ساخت زبانی قرآن، با ساختار زبان عر بی متفاوت و از گونه‌ای دیگر است. به قول سیدی(1387) در مقدمه‌ای که بر راغب(1387) مینویسد: وجه اعجاز بیانی قرآن، سرآغاز ظهور علوم فراوانی شد که زبان عربی بدان مدیون است. در طول تاریخ اسلام، پژوهشگران قرآنی به بررسی‌های ادبی و متنی این کتاب عظیم پرداخته‌اند. از جاحظ که به بررسی نظم قرآن پرداختهاست تا کسانی مثل جرجانی و رُمّانی و ابوعبیده و … که نظم واژگانی و انسجام متن قرآن را مورد بررسی قرار دادهاند.
ساختار زبانی و متنی قرآن، از دیدگاه ادبی همچنان مورد توجه قرآن پژوهان بود، تااینکه به ظهور سید؛ قطب و مصطفی صادق رافعی، با نگاهی جدید به مباحث زبانی قرآن پرداختند و زمینه‌های مطالعاتی جدیدی چون تحلیل مؤلفه‌های تصویری و تحلیل‌های زبانشناسی را در دنیای علوم قرآنی به وجود آوردند.
تجزیه و تحلیل آوایی و معنایی، بخشی از جزء سی ام قرآن کریم، موضوعی است که سعی داریم در چهارچوب زبانشناسی جدید در حیطۀ بررسی‌های آوایی و تحلیل گفتمان به آن بپردازیم. به همین دلیل به نظر ضروری میرسد که مباحثی را پیرامون زبان و زبانشناسی که هرچند علمی‌نوین محسوب می‌شود و در عین حال قدمت خود را در حیطۀ زبان عربی مدیون پژوهشهای قرآنی است، عنوان نماییم. در این بخش علاوه بر کلیات مذکور، به تبیین پاره‌ای از اصطلاحات زبانشناسی که با موضوع تحقیق مربوط است، خواهیم پرداخت.
1-2- 1- زبان قرآن و زبانشناسی جدید
زبان قرآن، مجهز به دانش گسترده و کهنی تحت عنوان علم معانی1 است که با دستاوردهای جدید علم زبان شناسی همخوانی و سازگاری دارد. به عنوان مثال بخشی از علم معانی که به بررسی نحوۀ گزینش واژگان و چینش عبارات در قالبهای گزاره‌ای فصیح میپردازد، با نحو و ترتیب واژگانی2 و معنا آفرینی مرتبط میگردد. بخش دیگری از علم المعانی که به مخاطب و مقام- یا همان context- مربوط است، به حوزههای کاربردشناسی و تحلیل گفتمان متصل می‌شود. حری( 1388) اظهار میدارد، در علم المعانی قرآن بحث در بارۀ ارکان اصلی و فرعی کلام، شامل مسند و مسندالیه یا تقسیمات کلام به خبری، انشایی خبر ابتدایی، کلام طلبی و کلام انکاری یا خبر انشایی و تقسیماتش به نهی و استفهام، تمنا و ندا و غیره با مباحث زبان شناسی به ویژه زبانشناسی نقش گرا و نظریات هلیدی (1985،1994،2002)، سازگاری دارد و دقیقاً با مباحث فرانقش‌ها و ساخت مبتدایی و ساختار اطلاعاتی مشترک میگردد.
پیشینۀ روش زبان شناختی در تفسیر قرآن، به زمان نزول قرآن کریم باز میگردد، هرچند تفسیر به روش زبانشناختی در قالب روش ادبی عرضه میشد (احمدزاده،.1387)
حری(1386) به ترجمۀ اثر مستنصر میر میپردازد. میر، در این اثر به بیان مؤلفههای زبانی قرآن کریم پرداخته‌است. در این اثر ابتدا جنبۀ شنیداری قرآن، مورد بررسی قرار میگیرد و صنایع ادبی چون سجع و التفات را دلیل تقویت جنبۀ سمعیت قرآن بیان می‌کند و سپس ژانرهای قرآن و عواملی چون ایجاز، فشردگی، حذف همپایگی و تکرار را در زبان قرآن متذکر می‌شود. نویسنده به طور گذرا به تصویرسازی در قرآن، به عنوان مؤلّفۀ زبانی قرآن، اشاراتی دارد.
حری( 1386)، مقالۀ زبان شناسی قرآن، اثر حسین عبدالراغب را ترجمه می‌کند. نویسنده در این جستار، می‌کوشد ساختارهای زبانی قرآن را که موجب شکوهمندی زبان ویژۀ متون قرآنی است، از منظر زبانشناسی بررسی کند. وی به تبیین جنبههای سازگانی برخی از ساختارهای زبانی قرآن می‌پردازد و معتقد است که برساخت منحصر به فرد این ساختارها، توسط عناصر درون زبانی، غیرزبانی و پیرازبانی به وجود می‌آید که در تزیین داخل و خارج زبان قرآن، نقش اساسی دارند.
دستاوردهای جدید زبانشناسی، در حوزههای متفاوت نظری و کاربردی، میتواند به فهم و تفسیر قرآن کریم، کمک شایانی کند.
بررسی و تحلیل کلام الهی، از دیدگاههای آوایی- واجی و دستوری از یک سو و تحلیلهای کلامی‌و گفتمانی رخدادهای گفتاری آن از سوی دیگر، میتواند نقطۀ اوج شکوفایی روش تفسیر ادبی قرآن باشد، که ظهور آن در زبان شناسی جدید از رخدادهای قرن علمی‌عصر حاضر است.

1-2-2- زبان عربی
زبان عربی، از خانواده زبانهای سامی3 است، که ویژگیهای مشترک و خاصی را به همراه زبانهای عبری، آرامی، آکدی و حبشی، از خود نشان میدهند. زبان‌های سامی، آواهایی دارند که در زبان‌های اروپایی وجود ندارد.
فهمی‌حجازی(1379) معتقد است این دسته آواهایی که خاص زبان‌های سامی‌از جمله زبان عربی است، به نامهای حلقی و اطباق، معروف هستند که مبنای این تقسیم بندی، مخرج4 آواهای تولید شدهاست.
به اعتقاد وی، آواهای حلقی عبارتند از: /ع/، /غ/، /ح/، /خ/، /ه/ و /ء/ و آواهای طباق که در شیوۀ تولید مشترکند و هنگام تلفظ زبان،‌اندکی به عقب رفته و برآمده، به سقف دهان می‌چسبند، عبارتند از:/ق/، /ص/ و /ط/ .
از حیث نحوی، زبان عربی همچون دیگر زبانهای سامی، از نظر جنس به مذکر و مؤنث و از نظر شمار به مفرد، مثنی و جمع تقسیم می‌شود. این خانوادۀ زبانی اساساً دارای واژگان مشترک هستند، اما این واژگان مشترک از نظر معنایی و کاربردی با یکدیگر متفاوتند.
فهمی‌حجازی( 1379) به ذکر مثال مشترکی در زبان عربی و عبری میپردازد. وی فعل “هَلَکَ” عربی را با “هالِخَ” در زبان عبری، مقایسه میکند، که هر دو از ریشۀ (هَـ لَ کَ)، متعلق به زبان سامی‌اشتقاق یافتهاند؛ اما معنای “هَلَکَ” در زبان عربی، تنها رفتن به جهان دیگر؛ یعنی مردن است، در حالی که “هَلَخَ”، در عبری هرگونه رفتنی را شامل میگردد.
ساختار نوشتاری کلمه در عربی، بر همخوان استوار است و نقش اصلی در نوشتار زبان عربی، بر عهدۀ صامتهاست و مصوتهای زبان به صورت علائم زیرین و زبرین نشان داده می‌شود.
بدویت اعراب، هر چند آنان را از هنر و فرهنگ بیبهره کرده بود، اما زبان عربی، قدرت بیان عالیترین مضامین و انتقال زیباترین مفاهیم را داشت و به همین دلیل شعر در محیط عربستان و به ویژه مکه رونق گرفت و شعرا زبان عربی فصیح را به خدمت گرفته و با هنرمندی به خلق اشعار زیبا پراختند و شعرا، از این جهت از احترام والایی برخوردار بودند تا جایی که اشراف و بزرگان، فرزندان خود را برای آموزش زبان عربی فصیح، به بادیه نشینان عرب میسپردند.
عربی هرچند زبانی سلیس و فصیح است، اما بلاغت خود را مدیون قرآن است و به واسطۀ نزول قرآن، زبانی جاودانه گردید و آنچنان که پیشتر نیز گفتیم، ارج و اعتباری که به دلیل ارتباط با قرآن یافت، باعث پایه گذاری علم نحو عربی شد و به تبع آن زبانشناسی عربی، شکل گرفت؛ تا جایی که دانشمندان به سمت و سوی رهیافت‌های زبانشناسی عربی رو آوردند؛ از جمله سیبویه که علاوه بر پژوهشهای نحوی عربی که الکتاب نمونه آن است، به آواشناسی زبان عربی نیز پرداخت.

1-2- 3- تحلیل گفتمان
معادل فارسی واژۀ discourde را اصطلاحات گوناگونی تشکیل میدهد. (شمیسا، 1374: 272) لفظ کلام را، برای این واژه قرار میدهد و آنگونه که نادری( 1388: 17) بیان میکند، اولین بار یارمحمدی ( 1372: 198) اصطلاح گفتمان را پیشنهاد کردهاست. وی ابهام واژۀ گفتمان را از سایر معادل‌ها کمتر میداند.
از این رو سخنکاوی یا تحلیل گفتمان، معادل خوبی برای Discourse Analysis است که نوعی تجزیه و تحلیل کلام است و در واقع نوعی مطالعه میان رشته‌ای است که در رشتههای گوناگون کاربرد دارد. نادری(1388) به نقل از یارمحمدی بیان میکند، که گفتمان مشابه دو روی یک سکه عمل میکند که در یک طرف سکه، گفتار و در طرف دیگر عمل قرار دارد. به این معنا که اولاً گفتار، عبارت از نقشی است که با آن گفتار ملازمت دارد؛ ثانیاً گفتار و عمل، از یکدیگر جداشدنی نیست و ثالثاً چون هر کنشی تحت شرایط اجتماعی خاصی صورت میگیرد، پس تفسیر گفتار نیز تابع شرایط خاص اجتماعی است.
با این دیدگاه، گفتمان، پدیدهای است که در نتیجۀ ارتباط به وجود می‌آید. گفتمان، دربرگیرندۀ متن است که ممکن است نوشتاری یا گفتاری باشد. به نظر جیمز (1983) بررسی گفتمان با نگاه به موقعیتها و بافتهای مربوط، به صورتهای زبانی معنا می‌شود.
هلیدی شیوۀ جدیدی را برای تحلیل گفتمان، بر پایۀ زبانشناسی نقش گرا مطرح میکند و به دو بافت بینا متنی و درون متنی اشاره میکند که از طریق پیوستگی و روابط معنایی به وجود میآیند که هر دو به همراه بافت فرهنگی، تفسیر متن را کنترل میکنند.
قرآن، به عنوان متنی که تحت شرایط اجتماعی و فرهنگی خاصی که در حیطۀ قرآن پژوهی، به عنوان شأن نزول مطرح میگردد، رخ دادهاست، یک گفتمان فراانسانی و منحصر به فرد محسوب می‌شود و برای فهمیدن آن، علاوه بر تفسیر و تحلیل‌های روایتی، نحوی و تحلیل از منظر علوم دینی، میتوان از تحلیلهای زبانشناسی با توجه به بافت، فرهنگ و موقعیت نیز بهره گیری کرد.
این پژوهش میکوشد تا با استفاده از ابزارهای تحلیل گفتمان، به تفسیر برخی از سوره‌های قرآن با رویکردی زبانشناسانه بپردازد

1-2- 4 – متن
متن از دیدگاه زبانشناسی، چه در حیطۀ نوشتاری و چه گفتاری، مجموعهای واحد و معنیدار است. از این دیدگاه، متن یک واحد معنایی است که دارای بافتار است. آنچه در متن اهمیت دارد، معنا است. در متن، مفاهیم در قالب جمله یا عبارت بیان می‌شود. مفهوم و معنا ویژگی اصلی و مهم متن است. در‌اندازۀ متن محدودیتی وجود ندارد. یک رمان بلند، از آغاز تا انتها میتواند متن محسوب شود و از سویی دیگر، یک جمله و یا حتی یک واژه نیز می‌تواند متن محسوب شود. مثل اعلانات عمومی، ضرب المثل‌ها، شعارهای تبلیغاتی و غیره، که خود یک متن به حساب میآید؛ مانند : سکوت! ورود ممنوع! و…
سخنگویان زبان بر اساس شمّ زبانی، بین واحدهای معنا دار(= متن) و یا جملات بی ربط(= غیر متن) تفاوت قائل میشوند و به راحتی متن را تشخیص میدهند. در تولید متن، کلامات و جملات در واقع نوعی رمزگذاری است، که پیام مورد نظر گوینده یا نویسنده در قالب جملات و عبارات به شنونده یا خواننده منتقل میگردد.
در این تحقیق، هر یک از سوره‌های قرآن را از منظر زبانشناسی سیستمی‌و نقشگرا یک متن منسجم در نظر گرفتهشدهاست که دارای بافتار5 است.

1-2- 5- موسیقی درونی و نظم آهنگ
هر نوع کلام فنی یا به عبارتی متن فنی، دارای موسیقی است که برخاسته از چینش‌های هجایی، باهم آیی واژگانی و کاربردهایی آوایی است. از این نوع موسیقی به موسیقی ظاهری یا بیرونی تعبیر می‌شود که وقتی به گوش می‌رسد، شنونده به وجد میآید. موسیقی بیرونی دستاورد قالبهای مجرد لفظی و پیوسته به شمار میآید؛ اما موسیقی درونی یا نظم آهنگ درونی، دست آورد جلالت تعبیر و ابهت بیان میباشد که برخاسته از کنه کلام است. در این گونهی خاص موسیقی زیبایی لفظ و شکوهمندی معنا؛ پیوندی ناگسستنی دارند. در این نوع موسیقی، بسامد آواهای بکار رفته در متن، انتخاب و چینش‌های ویژۀ آوایی و هجایی، گزینش و ترتیب واژگانی، موجب زیبایی لفظ میشوند، اما زیبایی لفظ و شکوهمندی معنا با یکدیگر در هم تنیدهشدهاست و نوایی احساس برانگیز را پدید می‌آورند که به دور از هرگونه تصنع، بر جان و روح شنونده تأثیر میگذارد. بررسیهای آوایی و هجایی به همراه دیگر تحقیقات با رویکردهای معناگرایانۀ زبانشناسی میتواند رهیافتی برای دست یابی به این نوع موسیقی و ویژگی‌های آن باشد. این موسیقی درونی، در سورههای قرآنی به وضوح دیده می‌شود. بطور مثال، گزینش واژگان تصویرساز “عَسعَس” و “تَنَفَّس”، در سورۀ تکویر در عین اینکه از نظر بسامد آوایی و چینش واجها، نوعی موسیقی را که به قولی آواز گنجشک و بانگ خروس را به ذهن متبادر میکند، مفهوم شب و رسیدن نور پس از آن و به بیانی دیگر انتقال از شب به روز را نشان میدهد و به همراه خود، احساس حرکت و جنب و جوش ناخواسته را به جان و روح انسان مینشاند.
این موسیقی درونی و نظم آهنگ باطنی، همان است که ولید بن مغیره را پس از شنیدن تلاوت قرآن بر آن داشت تا اقرار کند که :” آنچه محمد (ص) میسراید، مایۀ شگفت است؛ به خدایان قسم نه شعر است و نه سحر و نه هذیان. بدرستی که آن سخن خدایی است ناشناخته.” (معرفت، 1368)

1-3- هدف پژوهش
اگر قرآن را رسانهای کلامی‌بدانیم که حاوی گفتمان‌هایی است که میان خداوند به عنوان گویندۀ دانای کل و پیامبر به عنوان شنونده و واسطۀ پیام رسانی در یک محدودۀ خاص زمانی، و همۀ انسانها به عنوان مخاطبین عام و بی حد و مرز زمانی و مکانی رخ دادهاست، آنگاه نگرش دوباره به آن از دریچۀ زبانشناسی و بازگشایی مفاهیم پیچیدۀ آن، از این رهگذر لازم و ضروری به نظر میرسد.
یکی از اهداف پژوهش حاضر، تحلیل معنایی بیست سورۀ پایانی قرآن، به عنوان گفتمان الهی است، به نحوی که بتوان مفاهیم پیچیده و پیامهای آن را از طریق ارتباطات کلامی- واژگانی و بافت و نقشهای زبانی بازگشایی کرد. همچنین این پژوهش بدنبال کشف روابط موجود میان بسامد انواع واجها و نحوۀ توزیع واج در هر سوره می‌باشد؛ به نحوی که بتوان از روابط واجی به طریقی به مفهوم و بطن معنایی آیات، پی برد. و بالاخره از اهداف پژوهش حاضر، دستیابی به پاسخ علمی‌و منطقی، این سؤال است که آیا خداوند در هر سوره به عنوان یک گفتمان، آواها و هجاهای خاصی را در رابطه با پیام سوره با ترتیب ویژه‌ای برگزیده و به کار می‌گیرد؟ تحقیق حاضر همچنین میکوشد تا به روشی برای گشایش برخی از پیچیدگیهای تفسیری بر اساس دیدگاههای تحلیل معنا در حیطۀ زبانشناسی جدید دست یابد.
1-4- اهمیت پژوهش
قرآن کریم را می‌توان عالیترین جلوۀ گفتمان دانست که در بستر وحی، به صورت پیام بر پیامبر اکرم (ص) نازل گشته و پیامبر اکرم آن پیام را خالص و سره بدون هیج دخل و تصرفی به همۀ انسان‌ها ابلاغ کرده است.
از آنجا که قرآن دربرگیرندۀ جنبههای متفاوت زندگی بشری در طول اعصار و قرون است و پیامهای آن به یک دورۀ خاص محدود نمی‌شود؛ با علوم و مطالعات و یافتههای جدید علمی‌در پیوندی نزدیک است و در این راستا مطالعات و یافتههای علمی‌جدید، میتوانند بیانگر بطون مفاهیم قرآنی باشند.
علم زبان شناسی نیز در این عرصه میتواند با اتکا بر نظریات جدید، با نگاهی خاص به آیات قرآن به روشنگری و گره گشایی، پیرامون مفاهیم و بطون قرآنی بپردازد.
در عصر حاضر که دشمنان دین با توسل به علم و تکنولوژی، در برابر معارف قرآنی قد علم کردهاند، ضرورت دارد با تمسک به یافتههای جدید زبانشناسی، صورتهای پیچیدۀ معارف قرآنی را بازگشایی کرد و آنچنان که پرچم(1386: 2) میگوید: “جاهلیت مدرن جهان کنونی از دیدگاه قرآن بازشناسانده شود.”
در این راستا، محققین زبان شناس، از دیدگاههای متفاوت به قرآن و آیات آن نگریستهاند و در پرتو یافتههای جدید زبانشناسی گام‌هایی به حق روشنگرانه برداشتهاند.
تحقیقات پیرامون قرآن، عموماً با تأکید بر نقشهای زبانی، گفتار کنش‌ها، تحلیل گفتمان و ساختارهای روایی قرآن انجام گرفتهاست و جای بررسیهای همزمان معنایی و واجی- آوایی زبان قرآن تا حدودی خالی است.
تحقیق حاضر میکوشد از سویی با استفاده از نظریات دستور نقش گرا و آرای نظری هلیدی به تحلیل معنایی و گفتمانی بیست سورۀ پایانی قرآن کریم پرداخته و از منظری دیگر با رویکردی زبانشناسانه به بررسی، تحلیل و مقایسۀ کاربرد ترتیب و ترکیب هجایی، انتخاب و چینش آواها و نحوۀ توزیع آنها در این سورهها بپردازد.
اهمیت خاص این پژوهش، آنجا مشهود می‌گردد که سعی میکند به جستجوی پلی ارتباطی بین معنا و صورت واجی- آوایی سورههای قرآنی بپردازد و در چارچوب زبانشناسی نوین، مفاهیم کلام الهی را از دریچۀ ساختار واجی و معنایی بازگشایی کند.
البته ذکر این نکته ضروری است که بررسی حاضر صرفاً زبانشناختی است و به هیچ وجه ادعای تفسیر و تعبیر آیات را که در حوزۀ مطالعات تخصصی دینی است را ندارد.
1-5- سؤالات پژوهش
بسامد واجها و هجاها در هر سوره به چه شکلی است؟
آیا میان بسامد واجها و هجاها و نحوۀ توزیع آنها در آیات و سورهها با معنی و مفهوم آنها ارتباطی وجود دارد؟
هر سوره به لحاظ نظام معنایی از زاویۀ نقش‌های بینا فردی، متنی و‌اندیشگانی چه ساختاری دارد؟
آیا میتوان در چهارچوب زبانشناسی نقشگرای نظام مند، مدلی برای تفسیر قرآن کریم ارائه کرد؟ به چه صورت؟
فصل دوم:
پیشینهی پژوهش
2 – 1 – مقدمه
در این بخش، مروری اجمالی خواهیم داشت بر یافتههای پژوهشهای ارزندهای که پیش از این در رابطه با موضوع و در حقیقت در پیوند با پرسشهای تحقیق حاضر انجام گرفتهاست.
مطالب این فصل در سه بخش مجزا، تحت عناوین زبانشناسی و دیدگاه‌ها، قرآن و دیدگاهها، قرآن و زبانشناسی ارائه می‌شود؛ که در بخش اول، به معرفی نظریات و آرای زبانشناسان مختلف، در راستای موضوع تحقیق میپردازیم. در اولین قسمت از این فصل، دیدگاهها، بررسیها و مطالعات زبانشناسی که به گفتمان و نظریۀ سیستمی- نقشی مربوط می‌شود، مورد بررسی قرار میگیرد. در بخش دوم، ابتدا کلیاتی در مورد قرآن بیان شده و سپس به موضوع ترجمه و تفسیر قرآن پرداخته می‌شود. قرآن و زبانشناسی، موضوع قسمت سوم است که به بررسی مطالعات قرآنی در حیطۀ اشارات زبانشناختی، آواشناسی و تجوید و در نهایت تحلیل متنی و گفتمانی قرآن میپردازد.
لازم به ذکر است دسته بندی مطالب در هر قسمت، بر اساس موضوع و ارتباط آن با موضوع اصلی پژوهش انجام گرفتهاست.

2- 2- زبانشناسی و دیدگاه‌ها
دانش زبانشناسی به توصیف زبان بر اساس کاربرد آن توسط اهل زبان میپردازد، به همین دلیل همانند زبان دارای پیچیدگی‌های بسیار است و از ابعاد گستردهای برخوردار است. در این مختصر در ارتباط با زمینههای متفاوت زبانشناسی پیرامون موضوعات زبان، تحلیل متن و گفتمان، نظریۀ سیستمی- نقشی و آواشناسی و واجشناسی به ذکر پژوهشهای انجام شده در این حیطه‌ها تا آنجا که به موضوع پژوهش مربوط است، میپردازیم.
هلیدی (1989) معتقد است از طریق کاربرد زبان می‌توان به اهداف اجتماعی خاص و مهمی‌دست یافت. وی زبان را به یک بنگاه سیاسی6 تشبیه می‌کند. وی زبان را تحلیل نظام‌هایی می‌داند که از علائم و نشانه‌ها به منظور برقراری ارتباط استفاده می‌کنند. از نظر (هلیدی، 1985) زبان انسانی مهمترین سیستم نشانه‌ای است و زبان بر اساس کاربرد نوع نشانه‌ها به صورت‌های نوشتاری نمود عینی می‌یابد، که این دو نمود یک منشاء واحد دارند.
آنگونه که نونان (1993) معتقد است، زبان نوشتاری و گفتاری، هردو کارکردهای مشابه دارند و تنها از نظر سبک با هم تفاوت دارند. هر دو فرم گفتاری و نوشتاری، برای ایجاد یک کنش ارتباطی به کار گرفته می‌شوند، هرچند زبان نوشتاری برای ارتباط میان اشخاصی است که با نویسنده از نظر بعد زمان و مکانی متفاوت هستند، به کار می‌رود و در واقع موقعیت زمانی و مکانی گفتمان آنها یکسان نیست.
نونان( 1993)، پیچیدگی و فشردگی واژگانی را از ویژگی‌های فرم نوشتاری می‌داند و دلیل این امر را کاربرد اسم به جای فعل می‌داند.
هلیدی به نقل از نونان( 1993) می‌گوید: از نظر نونان نوشتار روند طبیعی کاربرد واژگان – مثلاً کاربرد مقوله فعل- را تغییر می‌دهد و از این نظر دارای سبک خاص است و فشردگی معنایی بیشتری دارد، که در امر انتقال پیام، اهمیت خاص دارد و توجه ویژه می‌طلبد.

دسته بندی : پایان نامه

پاسخ دهید